My agricultural college

زنگ قهوه‌اي يا برگي گندم (Brown or leaf rust)

اين زنگ كه گاهي زنگ كوتولگي (dwarf) و يا زنگ نارنجي (orange) هم ناميده شده است در بسياري از مناطقي كه گندم بهاره كشت مي‌شود و يا بلوغ گندم به تاخير مي‌افتد، شيوع بيشتري دارد و خسارت آن معادل با خسارت ناشي از زنگ ساقه است.

اين زنگ كه گاهي زنگ كوتولگي (dwarf) و يا زنگ نارنجي (orange) هم ناميده شده است در بسياري از مناطقي كه گندم بهاره كشت مي‌شود و يا بلوغ گندم به تاخير مي‌افتد، شيوع بيشتري دارد و خسارت آن معادل با خسارت ناشي از زنگ ساقه است. قارچ عامل بيماري Puccinia triticina (syn: P. recondita fsp. triticina) است كه يك زنگ ماكروسيكليك و دگر پايه است. عامل بيماري به گندم معمولي، گندم دوروم،Triticum dicoccon ، T. dicoccoides، تريتيكاله، ارقام زراعي جو، Aegilops speltoides، Ae. cylindrica و گونه‌هاي Agropyron هم حمله مي‌كند، ولي انگل ضعيفي روي اين ميزبانها است. ميزبان‌هاي واسط آن گياهان Thalictrum speciosissimum  و Isopyrum fumaroides هستند. اگر چه قبلا گونه‌هاي جنس Anchusa را هم به عنوان ميزبان‌هاي واسطه براي زنگ برگي ذكر مي‌كردند اما مطالعات جديد نشان داد كه زنگ‌هايي كه داراي ميزبان واسطه Anchusa هستند از زنگهاي با ميزبان واسطه T. speciosissimum متفاوت بوده و در گونه‌هاي مجزايي قرار دارند، ضمن اينكه از نظر جنسي با هم ناسازگار هستند. به دليل نادر بودن ميزبانهاي واسطه اين زنگ در طبيعت، به نظر مي‌رسد سيكل جنسي آن تكميل نمي‌شود. به اين دليل و نيز بر اساس داده‌هاي ژنوتيپي مولكولي، سيكل جنسي به انتشار بيماري از نظر اپيدمي كمك نكرده و منبع فاقد اهميت براي تنوع ژنتيكي اين زنگ مي‌باشد. علي‌رغم آن، ساليانه  بيش از 70 نژاد از بيمارگر در امريكا تشخيص داده مي‌شود.

جوش‌هاي يوريديومي اغلب در سطح بالايي پهنك برگ به صورت پراكنده و يا مجتمع تشكيل مي‌شوند و گرد يا تخم مرغي، قرمز مايل به نارنجي و شكوفا هستند و بر خلاف زنگ ساقه، پارگي مشخصي در بافت‌هاي اپيدرمي در حاشيه آنها ديده نمي‌شود. يوريديوسپور‌ها نيم كروي، قهوه‌اي مايل به قرمز با سطح خار‌دار، به قطر 30-15 ميكرومتر بوده و داراي 8-3 سوراخ تندشي هستند كه در تمام سطح ضخيم ديواره‌هاي آن پراكنده هستند. جوش‌هاي تليومي اغلب در پهنك و يا غلاف برگ و به صورت زير اپيدرمي تشكيل مي‌شوند و سياه رنگ و غير شكوفا هستند. تليوسپور‌ها مشابه با تليوسپور‌هاي زنگ زرد بوده و نوك سلول بالايي مسطح يا گرد است. حوانه‌زني تليوسپور به تيمار سرمايي نياز دارد. ممكن است در بعضي از شرايط آب و هوايي و يا در مواردي كه گياهان در نزديكي دوره بلوغ آلوده مي‌شوند، تليوسپور‌ها تشكيل نشوند. اگر رطوبت عامل محدود كننده نباشد زنگ قهوه‌اي در دماي 22-15 درجه سلسيوس به سرعت توسعه مي‌يابد. روزهاي خشك و بادي براي پراكنش اسپورها و شبهاي خنك با تشكيل شبنم براي بيماري مساعد هستند. خسارت اين بيماري اگر همراه با بيماري سپتوريوز باشد، به طور سينرژيستي افزايش مي‌يابد. پيكنيوم‌ها و اسيوم‌ها نادر بوده و روي ميزبان واسط تشكيل مي‌شوند. لااقل 60 ژن مقاومت به زنگ برگي (Lr) در گندم شناسايي شده است.